Bibliodrama/ Pastoraal psychodrama

onze werkwijze in de opleiding: zie na praktische gegevens!

 

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

PRAKTISCHE GEGEVENS

 

Bibliodramaopleidingsmodules 2018                                     

 (telt voor P.E. van PKN per module 4 studiepunten!)

De bibliodrama-opleiding is gecombineerd met de opleiding psychodrama.

De verdere informatie. o.a. data en kosten vind je onder Basisopleiding Psychodramaregisseur, paragraaf Praktische gegevens.

Daar staan ook twee modules speciaal voor predikanten en pastores

Klik hier
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

NIEUW
Psychodrama en preken,
nieuwe module voor predikanten en pastores


Data: in overleg

De preekvoorbereiding en de praktijk van het preken

Elke preek kan een verrassing zijn, voor de predikant, voor het gehoor.
Psychodrama of Bibliodrama gebruiken voor de preekvoorbereiding is de verrassing toelaten.
De leesroosters reiken de tekst aan. Steeds licht daar wel een boodschap in op.
De verrassing echter moet uit de tekst bevrijd worden.
De schriftschrijver of de /het beschrevene ontmoet de predikant, wanneer deze de tekst letterlijk binnengaat.
Dat is de ene basisvorm van actualisatie.
Het werken vanuit de beleving van de luisteraar is de andere.
Bibliodrama kent voor beide vormen diverse aanpakken.
Deze komen de deelnemer ter beschikking in de loop van de module.

Verrassing en verdieping kunnen zo het preken fascinerend maken

 

Op aanvraag wordrt deze module eventueel in company gegeven.

Bij voldoende belangstelling worden in overleg de data vastgelegd (10 losse middagen of vijf dagen).
De module is ook dan, indien gewenst, onderdeel van de opleiding tot bibliodramaleider, kan echter ook los worden gevolgd.
Ook is het mogelijk een groep te vormen en als groep aan de module deel te nemen.

Kosten: in overleg.



----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 DE BIBLIODRAMA OPLEIDING

 

ONS DOEL

 

Onze opleiding is er op gericht, dat deelnemers na deze basisopleiding zelfstandig bibliodramatische werkvormen binnen de context van hun eigen werk kunnen gebruiken, zowel met groepen als individueel. En ook feitelijk gaan gebruiken. 

Bibliodrama wordt aangeboden door “Het Dean-huis”.


Het Dean-huis is vanaf 1981 een werkcentrum geweest, waar vooral bibliodrama werd ontwikkeld als een verbijzondering van psychodrama. De naam Deanhuis is te danken aan de waardering die Jan Lap en Marjorie Lap-Streur koesteren voor twee bijzondere leermeesters: Dean Elefthery en Doreen Madden Elefthery. Beide Amerikaanse opleiders hebben vele "directors of psychodrama" in Nederland en elders in de wereld gevormd. Hun handelsmerk was een excellente mix tussen afstand en nabijheid, structuur en creativiteit, ratio en emotie. Veelvuldig geciteerde gevleugelde woorden als "Wiens behoefte is dit….?" en "Trust the proces!" zijn nog steeds een afglans van hun wijze manier van werken. Vanaf 1982 ontwikkelden Jan Lap en Marjorie Lap-Streur in Het Dean-huis een didactische aanpak voor het leren leiding geven aan psychodrama. Daarnaast ontstond er een gefaseerde opleiding tot leider van bibliodrama op psychodramatische grondslag, bekend als Bibliodrama volgens Het Deanhuis-model of de Lapse methode. In de loop van onze 30-jarige ervaring is er een uitgebalanceerd didactisch model ontstaan. Dit model is de achtergrond van onze psychodrama-activiteiten. Alle aspecten van onze opleiding hebben daar een plaats. Deze aspecten krijgen gestalte in een molenfiguur, bekend als: Jan Lap’s Mill.

 


Opleiding “Leiding geven aan bibliodrama”

 

Bibliodrama: Wat is het?


Bibliodrama is een verzamelnaam voor diverse werkvormen, waarbij bijbel, heilig boek (biblio-) en actiemethodiek (-drama) met elkaar worden gecombineerd.

Gevoel in verhalen
Bibliodrama is een verzamelnaam voor diverse werkvormen, waarbij bijbel (biblio-) en actiemethodiek (drama) met elkaar worden gecombineerd. Er bestaan zogenaamde Naspeelvormen (je speelt de intocht in Jeruzalem na); Inleefvormen (je luistert naar het verhaal en duikt in één van de posities: de lamme aan de poort, de omstanders, een leerling, Jezus zelf); Midrash-vormen (je vult met elkaar in, wat de bijbel zelf niet rapporteert:: gemoedstoestanden, verlangens, verwachtingen, lessen).
De werkwijze, die wij gebruiken, komt het dichtst bij de laatste vormen. Wij proberen de combinatie tussen bijbel en psychodrama (actie) zo te maken, dat enerzijds stukken verhaal, gebeurtenissen of personen uit de bijbel op actieve wijze in beeld worden gezet. En anderzijds de actualiteit van het eigen leven van de deelnemers met die enscenering wordt verweven. Het resultaat is, dat het eigen leven “nieuw” verstaan wordt door de Bijbelse context, maar tegelijkertijd komt het gekozen Bijbelgedeelte in een “nieuw licht” te staan vanuit de dagelijkse ervaring van de deelnemers.


Bibliodrama volgens Het Dean-huis-model: Wat doen wij?


Bibliodrama zoals wij dat doen, is altijd licht, nooit dogmatisch, betrekkelijk vrij in de vorm. Wij houden ons aan de structuur van het psychodrama. Daarbij is de steeds wisselende hoofdspeler (protagonist) scheppend wat de inhoud betreft. Deze geeft de thematiek aan en werkt die uit. De director (regisseur) en de co-director zijn volgend naar de inhoud, maar ze zijn sturend naar de vorm. De groep (als die er is) is altijd participant: je uit je als koor, je krijgt een rol, je dubbelt, spiegelt, moedigt aan, enzovoort.
Voor veel deelnemers is bibliodrama een medium om bij zichzelf te komen, anderen te ontmoeten en in te spelen op Gods tegenspel.


Wat leert de cursusdeelnemer ?

 

Wat kun je straks?

De cursus is erop gericht bij de cursisten het vermogen te ontwikkelen om met overtuiging en zelfvertrouwen leiding te geven aan bibliodramabijeenkomsten.

Deelname aan losse modules beoogt de deelnemer in staat te stellen binnen de eigen werkmethodieken psychodrama-elementen te benutten.

Zelf kunnen leiden
Na de opleiding ben je in staat om de verantwoordelijkheid te nemen voor het groepsproces en je kunt leiding geven door een goede mix van structuur en controle enerzijds en vrijheid en ontwikkelingskansen anderzijds.

Je kunt gevarieerd vormgeven aan de essentiële onderdelen van een psychodrama/bibliodrama sessie, zoals warm up, interview, keuze van tekst en vraagstelling, fasen van enscenering, transitie, sharing en processing.

Je krijgt steeds beter zicht op eigen blinde vlekken en op eigen voorkeuren.

Je bent in staat om verantwoorde keuzes te maken met betrekking

  • je positie: veraf en nabij;
  • de tijdsperspectieven: verleden, heden, toekomst;
  • het handelen: herhaling en creatief zijn
  • de behoeften: eigen satisfactie versus er zijn voor de deelnemer

Onze werkwijze


Leiding geven aan bibliodrama lijkt ingewikkeld, maar door de vaste structuur van stappen is het proces glashelder. We gebruiken op hoofdlijnen de structuur van het psychodrama.

De stappen zijn:

  • Warm up (een interview, de keuze van een thema en/of de keuze van een bijbelstuk).
  • Actie (het opbouwen van de omgeving waarin een scène zich afspeelt, keuze van spelers, het voltrekken van de actie).
  • Reflectie (een overgangsgesprek, de uitwisseling van levenservaringen, het lezen van de gebruikte passage uit de bijbel en gedachtewisseling).

Bibliodrama is serieus en luchtig, verenigt ervaring en hoop, verbindt de vragen uit het verleden met onze vragen. Het brengt de oude geschiedenis van heil en hoop in ons eigen dagelijkse bestaan.

Bibliodrama wordt in een groep gedaan en soms in een individuele setting, zoals aan een ziekbed of binnen een pastoraal gesprek. Wij hebben diverse korte vormen ontwikkeld, waardoor binnen de doorgaans beperkte tijd er toch optimaal gewerkt kan worden.


Voorbeelden van toepassingen


U treft een paar toepassingen, wanneer u doorklikt naar de lectuurkast (nr 6 en 7)


Hoe zit de opleiding in elkaar?


De basisopleiding bestaat uit 5 modules van zes dagen.
Totaal 30 dagen.

Studiebelasting van de Basisopleiding:
6x 10 dagdelen (contact en training + supervisie) + 6 x 2,5 dd (studie) = 75 dagdelen.

De opleiding voldoet aan de standaards van de FEPTO.

De opleiding is opgenomen in het professionaliseringsprogramma van de PKN.

Zie: http://www.pkn.nl/2/info.aspx?page=16381

 

Wat is er bijzonder aan onze opleiding?

1. Altijd direct instappen
2. Expliciet client centered
3. Dubbel leerproces: director en co-director

Toelichting
1. De opleiding is zo opgezet, dat geïnteresseerden niet behoeven te wachten tot er een nieuwe groep start, maar dat ieder op elk moment kan instappen (na een intake gesprek).


2. We werken expliciet client centered. Dat wil zeggen, dat wij van meet af aan de grenzen van de deelnemers respecteren. We zijn ervan overtuigd, dat het eigen leertempo van onze studenten bepalend is voor de kwaliteit van hun leren; we hebben ondervonden, dat het grensoverschrijdend omgaan met een protagonist diens leren belemmert en zelden tegemoet komt aan zijn behoeften, en achteraf veeleer nieuwe probleemstof genereert.


3. We leren onze trainees een psychodrama-model waarbij zij zich zowel de rol van de director (regisseur) als de rol van opgeleide co-director eigen maken. Wij hebben de samenwerking tussen director en co-director verfijnd, in lijn met de praktijk van onze leermeesters Dean en Doreen Elefthery.(zie tekst 2 over de Elefthery’s in lectuurkast) De rol van co-director krijgt nadrukkelijk aandacht. De co-director training is zeer ondersteunend voor het bemeesteren van de director-attitude.

Centrale kenmerken
De kenmerken van alle modules zijn:


1. Vertrouwd raken
Dieptethema: Veiligheid opbouwen
Veiligheid voor alle deelnemers is de basis voor psychodrama, en dus ook voor onze cursussen bibliodrama. Veiligheidsgrenzen zullen weliswaar variëren, omdat elke mens andere grenzen wil aanhouden voor zijn eigen veiligheid. Niettemin dient het de basisattitude te zijn van elke psychodramaleider (director) elke deelnemer een gevoel van veiligheid te bieden.
De eerste kennismaking maakt ons vertrouwd met elkaar, en natuurlijk ook al met de methode. Elke deelnemer zal naast het ondergaan van de werkwijze (het veilig erin staan) ook kijken met de ogen van een toekomstig leider (erbuiten staan). Het tweede aspect kan eigenlijk pas volgen, wanneer je diep bent gegaan in het eerste. Daarom ligt in de eerste periode het accent nog niet op het leiden, maar op groeiend vertrouwen.
Veiligheid is vertrouwd raken met elkaar, met de methode, de opleiders én vertrouwd raken met de onderdelen van jezelf die je in het leven (en eventueel later ook als leider) parten spelen.

In de groep zijn er drie behoeften die iedereen heeft en waaraan gedurende de eerste bijeenkomsten met nieuwe deelnemers steeds meer wordt voldaan:

  • the need for inclusion (je plek)
  • the need for control ( invloed hebben)
  • the need for affection (intimiteit)

De groep wordt steeds meer als een thuis. Dat heeft gevolgen, want: hoe je je gedraagt in de groep heeft verbinding met hoe je was in je gezin van herkomst. Vaak hebben mensen in hun basisgezin gedrag ontwikkeld dat nu niet meer adequaat is, ze nemen het wel mee het leven in. Ook in de groep. Daar kijken we veilig naar in gedurende de opleiding.

 

2. De groep als thuis
Dieptethema: Afstand-nabijheid
Veiligheid van buiten en veiligheid van binnen gaan hand in hand. Het tweede kenmerk: “De groep als thuis” of “Thuis in de groep”, probeert je te helpen de rollen, posities en patronen, die je met je meedraagt van vroeger (van je gezin van herkomst op de eerste plaats, en van indruk nalatende ervaringen daarna op de tweede plaats) in beeld te krijgen en te bewerken. Het kunnen krachten zijn, of pijn, uit het verleden of tegenkrachten bij je persoonlijk groei. Groeien, leren, gaat een heel leven door.
Natuurlijk neem je ze mee in de groep; maar ook in je werk en in het verkeer en tegenover autoriteit, bij vriendschap en als je de tuin omspit. Groeiend inzicht in je eigen leven kan je helpen bij het onderscheid maken tussen je eigen levensissues en die van je cliënten.

3. Structureren en creatief zijn
Dieptethema: Spanning en controle
Bibliodrama leiden, psychodrama leiden gebeurt in de eerste plaats vakmatig: je hebt kennis van de methode, je kent de instrumenten en technieken. Vervolgens zet je die kennis door veel oefenen om in persoonlijke vaardigheid.
Tijdens het oefenen ontdek je ook je eigen creativiteit. Je neemt deel aan psychodrama’s in de vele posities (protagonist, antagonist, koorlid, stand-in, dubbelaar). Ervaar hoezeer bewegen, geluid, prikkeling van de andere zintuigen samenvloeien in emoties, denken, fantaseren en beleven. Er kan een nieuwe dimensie (visie, perspectief, idee, beleving) worden aangeboord. Dat komt ten tonele als een situatie, een stuk van je geschiedenis, je toekomst. In die beweging gaat je eigen creativiteit stromen.
Deze creativiteit zul je later ook inzetten als regisseur; en bij de deelnemers van je eigen groepen help je hen hun creativiteit te laten stromen op hun maat.
Je ontwikkelt al oefenend zelfreflectie en zelfdiscipline, en tegelijkertijd beschik je over een structuur-discipline met een arsenaal aan technieken.

 

4. Regie: analyse en vormgeven
Dieptethema: Verhalen van het leven
Meer en meer komt het zelf leiden centraal: bibliodrama in het tweegesprek (monodrama), in een kleine groep of met veel mensen.
De aandacht ligt op oefenen. Je krijgt feedback van de andere deelnemers en van de opleiders. Je leert diagnostisch te kijken en keuzes te maken. Je analyseert de bibliodrama’s en onderzoekt alternatieve aanpakken. Je probeert vorm te geven aan de levensverhalen, bijbelse en die van het eigen leven. Je bemerkt dat het lukt.
Je leert evenveel van het doen als van het meedoen. In het groepsproces zijn deze bijeenkomsten de fase van “performing”, alle deelaspecten vallen op hun plaats. Je ontdekt wat je al kan en waaraan je nog moet werken.


5. Je eigen weg vinden

Dieptethema: jezelf serieus nemen
De deelnemer werkt aan persoonlijke leerdoelen. Je wilt bibliodrama’s goed en met plezier kunnen leiden. Maar je wilt ook met deze opleiding iets gaan doen.
We besteden aan deze beide doelstellingen expliciet en deelnemer-gericht aandacht.
Je blijft oefenen, maar het accent zal liggen op het vrij en gevarieerd omgaan met diverse werkvormen. Voor monodrama, voor groepen, voor rustige en lange tijd, voor half-uur acties.
Je werkt aan het eind van de basisopleiding ook aan een eind-opdracht, een werkstuk waarin wordt gereflecteerd op een onderdeel van bibliodrama. Ga je door in de voortgezette fase van de opleiding, dan maak je een werkstuk, waarin ook een actieplan wordt opgesteld om met bibliodrama aan de slag te gaan. Dit aspect van het werkstuk maakt de koppeling van bibliodrama met de praktijk.


----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Enige impressies van  uitgevoerde modules 

 

Deel 1 "Psychodrama en afscheid"

In deel 1 werd gewerkt met ervaringen van afscheid, rouw. We werkten met eigen persoonlijke ervaringen, maar ook met de ervaringen als begeleider van anderen bij deze processen.
De mogelijkheden van het inzetten van psychodrama bij de verwerking werden verkend.
Afscheid bleek heel actueel, maar ook een heel ruim veld te beslaan.
Als gastdocent trad op Pierre de Laat

Deel 2 "Psychodrama en sexualiteit en relaties"
In deel 2 stonden Relaties centraal, ook eenzaamheid, en de rol van sexualiteit. Eigen issues werden bewerkt en er werd gezocht de psychodramatische benaderingen van deze thematieken in de vingers te krijgen.
Steeds benutten we de materie, die de deelnemers zelf inbrengen.
Daarnaast was er uitvoerig aandacht voor de basisinstrumenten van het psychodrama.
Als gastdocent trad op Edith Wegman.

Deel 3 Psychodrama en Dromen
Eigen dromen werden onderzocht in actie.
Diverse werkvormen werden geoefend.
Droom-expert mevrouw Drs. Barbara Roukema-Koning was gastdocent

Deel 4 Psychodrama/bibliodrama en verhalen
Onderzocht werd hoe de rijkdom en levenswijsheid opgeslagen in oude verhalen en teksten en personen licht kunnen werpen op het eigen leven. Het eigen leven hielp ook om de vertellingen beter de versaan.
Steeds was hert eigen leven in beeld en de technieken om verhalen verstaanbaar te maken.

Deel 5 Psychodrama en adolescentie
Eigen jeugd en het werken met jeugd waren themata, waarbij onderzocht werd hoe bedolven krachten van vroeger opgegraven en bruikbaar gemaakt konden worden. Tevens werden de invalshoeken onderzocht, die wel en niet gebruikt kunnen worden bij het werken met jongeren.